İran merkezli çatışmaların doğal gaz arzını tehdit etmesi ve Hürmüz Boğazı’nda nakliye risklerinin artması, elektrik üretiminde gaz yerine kömüre yönelimi hızlandırdı. Avrupa gaz fiyatları sert yükselirken Newcastle ve Rotterdam kömür fiyatları son iki yılın en yüksek seviyelerine çıktı.
Orta Doğu’da tırmanan jeopolitik gerilimler küresel enerji piyasalarında yeni bir fiyat dalgası başlatırken, elektrik üretiminde kullanılan termal kömür fiyatları yeniden yükselişe geçti. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve İran’ın bölgedeki enerji altyapılarını hedef alan misillemeleri, özellikle doğal gaz arzına ilişkin endişeleri artırarak kömür piyasasında güçlü bir talep yaratıyor.
Küresel LNG ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı çevresinde güvenlik risklerinin artması ve deniz trafiğinin büyük ölçüde durması, enerji piyasalarında arz güvenliği kaygılarını yeniden gündeme taşıdı. Katar’ın Ras Laffan sanayi bölgesindeki LNG tesislerini güvenlik gerekçesiyle kapatması ve üretimi durdurduğunu açıklaması ise piyasadaki gerilimi daha da artırdı.
Gaz fiyatlarındaki sert yükseliş, elektrik üretiminde yakıt ikamesi mekanizmasını hızlandırıyor. UBS analistleri, gaz ve kömürün birçok elektrik santralinde birbirinin yerine kullanılabilen yakıtlar olduğunu belirterek, gaz maliyetinin yükseldiği dönemlerde üreticilerin daha fazla kömür kullanmaya yöneldiğini ifade ediyor. Bu durum termal kömüre olan talebi ve fiyatları yukarı çekiyor.
KÖMÜR PİYASASINDA HIZLI FİYAT YÜKSELİŞİ
Enerji piyasalarındaki bu değişim, küresel kömür fiyatlarına da hızlı şekilde yansıdı. Asya’da referans kabul edilen Newcastle termal kömür vadeli işlemleri 27 Şubat’ta ton başına 115,8 dolar seviyesinde kapanmıştı. Ancak Orta Doğu’daki gerilimin ardından fiyatlar yüzde 20’nin üzerinde artarak ton başına yaklaşık 139 dolara yükseldi ve Aralık 2024’ten bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.
Benzer bir hareket Avrupa piyasalarında da görüldü. Rotterdam merkezli API2 kömür kontratları ton başına 106 dolardan yüzde 31’den fazla yükselerek 139 dolar seviyesine çıktı. Bu rakam Mayıs 2023’ten bu yana kaydedilen en yüksek fiyat olarak dikkat çekiyor.
McCloskey by OPIS verilerine göre Avrupa’ya ithal edilen yüksek kalorili termal kömür için Kuzeybatı Avrupa buhar kömürü fiyat göstergesi de yüzde 16 artışla ton başına 133,18 dolara yükseldi. Bu fiyat, yalnızca birkaç gün içinde yaklaşık yüzde 26’lık bir artış anlamına geliyor.
GAZ FİYATLARINDAKİ SIÇRAMA PİYASA DENGESİNİ DEĞİŞTİRİYOR
Kömür fiyatlarındaki yükselişin arkasında esas olarak doğal gaz piyasasında yaşanan sert hareketler bulunuyor. Katar’daki LNG üretiminin durması ve Hürmüz Boğazı’ndaki riskler Avrupa’nın referans gaz piyasası olan TTF’de nisan vadeli kontratların yalnızca iki gün içinde yüzde 100’e varan artış göstermesine neden oldu.
Küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 20’sini tek başına karşılayan Katar’ın üretimi durdurması, özellikle kış sonrası depolarını yeniden doldurmaya hazırlanan Avrupa ve enerji ithalatına yüksek bağımlılığı bulunan Asya ülkelerinde ciddi tedirginlik yarattı.
Rabobank enerji uzmanlarına göre Katar’dan LNG akışının kesintiye uğraması, küresel gaz fiyatlarında dramatik bir sıçramaya yol açabilecek en kritik risklerden biri olarak görülüyor.
KÖMÜR TİCARETİNDE ARZ TARAFI DA SIKILAŞIYOR
Enerji krizine ilişkin endişeler yalnızca talep tarafında değil, arz tarafında da etkisini gösteriyor. Küresel termal kömür ihracatının yaklaşık yüzde 48’ini gerçekleştiren Endonezya’nın 2026 üretim hedefini düşürmeyi planlaması, piyasada arz fazlasının azalabileceğine dair beklentileri güçlendirdi.
Avustralya hükümeti verilerine göre Endonezya ve Avustralya birlikte küresel termal kömür ihracatının yaklaşık üçte ikisini gerçekleştiriyor. Bu nedenle üretimde yaşanabilecek herhangi bir daralma fiyatlar üzerinde önemli bir etki yaratabiliyor.
Bu arada Rus kömür üreticilerinin bir kısmı da lojistik sorunlar ve zayıf ihracat marjları nedeniyle Çin’e satışlarını geçici olarak durdurdu. Şubat ayında yaşanan tren kazaları doğuya giden demiryolu hatlarında sevkiyatları aksatırken, Finlandiya Körfezi’ndeki buzlanma Baltık limanlarından yapılan sevkiyatları zorlaştırdı.
FİYAT RALLİSİNİN KALICILIĞI BELİRSİZ
Buna rağmen bazı analistler mevcut fiyat artışlarının kalıcı olmayabileceğini düşünüyor. 2022’de Ukrayna savaşının ardından Batılı ülkelerin Rus enerji ticaretine uyguladığı yaptırımlar küresel arzın yüzde 10-15’ini etkilerken, mevcut kriz henüz benzer büyüklükte bir arz şoku yaratmış değil.
Ayrıca kömür talebinin mevsimsel zirvesini geride bırakmış olması da fiyat artışlarını sınırlayabilecek bir unsur olarak görülüyor. Çin’de daha sıcak hava tahminleri ve planlanan bakım çalışmaları da kısa vadeli talep görünümünü zayıflatıyor.
Bununla birlikte analistler, Orta Doğu’daki gerilimin gaz fiyatlarını yüksek tutmaya devam etmesi halinde kömür piyasasında yukarı yönlü baskının sürebileceğini belirtiyor. Gaz ve LNG arzındaki herhangi bir uzun süreli kesinti, küresel elektrik üretiminde kömürün yeniden daha merkezi bir rol üstlenmesine yol açabilir.
Yorumlar
Kalan Karakter: