Anlaşma, Hindistan Başbakanı Narendra Modi’nin Avustralya’ya resmi ziyareti sırasında duyuruldu. Avustralya hükümeti, düzenlemenin Hindistan’ın fosil dışı elektrik üretim kapasitesini artırmasına katkı sağlayacağını ve Avustralya kaynak sektörü için yeni bir pazar oluşturacağını bildirdi.

Hindistan, nükleer enerji kapasitesini büyütmeyi hedeflerken sınırlı yerli uranyum kaynaklarına sahip. Avustralya ise Kazakistan, Kanada ve Namibya’nın ardından dünyanın dördüncü büyük uranyum üreticisi konumunda bulunuyor. Ülke, 2024’te yaklaşık 4 bin 600 ton uranyum üretti ve üretimin tamamını sivil kullanım şartları altında ihraç etti.

Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, ülkesinin doğal kaynaklarının diğer ülkelerin enerji güvenliği açısından önem taşıdığını belirterek, Avustralya’nın Hindistan için güvenilir bir uranyum tedarikçisi olmayı hedeflediğini söyledi.

Modi ise imzalanan düzenlemenin Avustralya’dan Hindistan’a uranyum tedarikinin önünü açacağını ve ülkenin temiz enerji hedeflerine katkı sağlayacağını ifade etti.

Hindistan, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması’na taraf olmamasına rağmen, 2008’de Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile güvence anlaşması imzaladı. Bunun ardından Nükleer Tedarikçiler Grubu, Hindistan’a nükleer ticaret konusunda muafiyet tanıdı.

Avustralya ile Hindistan arasında uranyum tedarikine yönelik ikili anlaşma 2014’te imzalanmış, 2015’te yürürlüğe girmişti. Ancak ihracatın başlaması için idari düzenlemelerin tamamlanması gerekiyordu.

Hindistan’ın halihazırda işletmede 24 nükleer reaktörü bulunuyor. Ülke, 2047’ye kadar nükleer enerji kapasitesini 100 GW’a çıkarmayı hedefliyor.

Kanada merkezli Cameco da mart ayında Hindistan Atom Enerjisi Departmanı ile uzun vadeli uranyum konsantresi tedarik anlaşması imzalamıştı. Anlaşma kapsamında Cameco’nun 2027-2035 döneminde Hindistan’a yaklaşık 22 milyon pound uranyum konsantresi tedarik etmesi planlanıyor.

Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt’te hizmet veren Dicle Elektrik, çevre dostu teknolojilere yaptığı yatırımlarla sektöründeki öncü konumunu güçlendirmeye devam ediyor. LED aydınlatma dönüşümünü hızlandıran şirket, TEDAŞ’ın ‘Dağıtım Şirketlerinin LED Uygulama Gerçekleşmeleri’ verilerine göre 2025 yıl sonu itibarıyla hizmet bölgesindeki toplam 39 bin 104 LED tesis ve dönüşüm uygulamasıyla Türkiye’deki 21 elektrik dağıtım şirketi arasında ilk sırada yer aldı. Dicle Elektrik ayrıca 2022’den bu yana yaptığı 3 milyar TL’lik yatırımla hizmet bölgesinde 1300 kilometrelik LED aydınlatma ağına ek olarak 52 bin 300 LED armatürü de devreye aldı.  Bu sayede şirket, 6 ilde modern, enerji verimli ve çevreye duyarlı aydınlatma sistemlerini yaygınlaştırarak önemli bir başarıya imza attı.  

Led dönüşümüyle ülke ekonomisine yıllık 68 milyon TL tasarruf

Dicle Elektrik’in hayata geçirdiği LED dönüşümü, enerji verimliliği alanında da önemli kazanımlar sağlıyor. Şirket tarafından gerçekleştirilen güncel analizlere göre, LED aydınlatma yatırımları sayesinde yılda yaklaşık 10 milyon kWh enerji tasarrufu elde ediliyor. 2025 yılı için kilovatsaat başına ortalama 6,80 TL birim maliyet esas alınarak yapılan hesaplamaya göre; sağlanan enerji tasarrufunun yıllık ekonomik karşılığı yaklaşık 68 milyon TL’ye ulaşıyor. Böylece LED dönüşümü yalnızca çevresel sürdürülebilirliği desteklemekle kalmıyor, aynı zamanda ülke ekonomisine de her yıl önemli ölçüde katma değer sağlıyor.

“LED aydınlatmada Türkiye’nin zirvesindeyiz”

Dicle Elektrik’in modern aydınlatma olarak anılan LED aydınlatmada Türkiye’nin zirvesinde olduğunu belirten Dicle Elektrik Genel Müdürü Yaşar Arvas şunları söyledi: “Hizmet bölgemizde müşterilerimize dünya standartlarında hizmet sunmak için aralıksız olarak çalışıyoruz. Yaptığımız LED yatırımları sayesinde bugün 6 ilimiz Türkiye’nin en modern aydınlatma şebekesine sahip. Ortaya koyduğumuz yatırım performansı, resmi verilere de yansıyor. TEDAŞ verilerine göre 2024 yıl sonu itibarıyla 24 bin 890 LED tesis ve dönüşümle sektör lideri olduk. 2025 yıl sonu itibarıyla bu sayıyı 39 bin 104’e çıkararak liderliğimizi daha da pekiştirdik. 2026 yılında da bu yatırımlarımıza hız kesmeden devam ediyoruz. Kırsal şebeke dönüşüm çalışmaları kapsamında sadece 2026 yılı içinde 54 bin 750 LED armatür daha tesis ederek, toplam LED armatür sayımızı 107 binin üzerine taşımayı hedefliyoruz. Modern aydınlatma altyapısıyla kentlerimizin hem aydınlatmasına hem de enerji verimliliğine katkı sağlarken, ülkemizin sürdürülebilirlik hedeflerine de destek olmaya devam edeceğiz.”

Tasarruflu, uzun ömürlü, çevre dostu

Dicle Elektrik’in hizmet bölgesinde yaygınlaştırdığı LED teknolojisi, yalnızca ekonomik tasarruf sağlamakla kalmıyor, çevresel sürdürülebilirlik açısından da önemli avantajlar sunuyor. Klasik aydınlatma sistemlerine kıyasla daha düşük enerji tüketen ve daha uzun ömürlü kullanım imkanı sağlayan LED armatürler, enerjinin büyük kısmını doğrudan ışığa dönüştürerek kayıpları en aza indiriyor.

Aydınlatma kampanyasının reklam yüzü Yılmaz Vural oldu

Dicle Elektrik modern aydınlatma yatırımlarını “Gözün Aydın” kampanyasıyla duyurdu. Kampanya kapsamında hazırlanan reklam filminin başrol oyuncusu Türk futbolunun renkli isimlerinden Yılmaz Vural oldu. Diyarbakır’da çekilen ve Yılmaz Vural’ın enerjik ve samimi üslubuyla yer aldığı reklam filminde, bölgedeki şehirlerin daha aydınlık ve estetik bir görünüme kavuşmasına dikkat çekiliyor. Kampanya kapsamında ilk olarak Diyarbakır’da ve sonrasında diğer illerde çeşitli noktalara kurulacak etkinlik alanlarıyla bölge halkı Dicle Elektrik’in modern aydınlatmasını yakından deneyimleyebilecek.

Yeniköy Kemerköy Enerji'nin maden sahasından, bilimsel yöntemlerle taşınan zeytin ağaçları ve yeni dikilen fidanların bakım çalışmaları aralıksız sürüyor. Bakım hizmetleri bölgede faaliyet gösteren yerel bir firma tarafından yürütülüyor. Sahada görev yapan ekipler yöre insanından oluşuyor; kaolin, bitki besleme ve koruma ürünleri ve bakımda kullanılan diğer malzemelerin tedariği ise Milas Ziraat Odası Tarım Marketi tarafından sağlanıyor.

Maden Kanunu'nun Geçici 45. maddesi kapsamında yürütülen zeytin taşıma çalışmalarında, ağaçların yeni yerlerine taşınması kadar taşıma sonrasındaki bakım süreci de önem taşıyor. Uzman heyetin hazırladığı bakım programı doğrultusunda sulama, bitki besleme, bitki koruma, kaolin uygulamaları ve gelişim kontrolleri belirli periyotlarla gerçekleştiriliyor. Aynı zamanda taşınan ağaç sayısı kadar toprakla buluşan zeytin fidanları da bu program kapsamında takip ediliyor, bakımları yapılıyor. Türkiye Tabiatını Koruma Derneği (TTKD) ile Yeniköy Kemerköy Enerji arasında, geçtiğimiz Eylül ayında imzalanan protokolle zeytin ağaçlarının bakım süreci de tarafsız bir şekilde paydaşlar adına izleniyor.  

Bakımın her aşaması bilimin ışığında yürütülüyor

Taşıma sürecine başkanlık eden Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi ve aynı zamanda bir Ankara Üniversitesi Teknokent Şirketi olan Zeytin Akademi Tarım Tic.Ltd.Şti.’nin kurucusu olan Prof. Dr. Mücahit Taha Özkaya, zeytin ağaçlarının yeni ortamlarına uyum sağlamasında bakım çalışmalarının belirleyici olduğunu söyledi.

Özkaya, "Taşıma işlemi öncesinde her ağacı tek tek değerlendiriyor; gençleştirme budaması, kök budaması ve kök koruma uygulamalarını bilimsel kriterlere göre gerçekleştiriyoruz. Taşıma sonrasında ise yeni süreç başlıyor. Ağaçların ihtiyacı kadar kontrollü sulama yapılıyor, toprak yapısına uygun bitki koruma ve besleme programı uygulanıyor, kaolin ve gerekli koruyucu ürünlerle sıcaklık ve çevresel etkilere uyum sağlanıyor” dedi.

Her ağacın gelişiminin belirli aralıklarla kontrol edildiğini belirten Özkaya, “Sürgün oluşumu, yaprak, çiçek gelişimi ve ağacın genel sağlık durumunu kayıt altına alıyoruz. Bugüne kadar yaptığımız gözlemler, taşınan ağaçların yeni yerlerine başarılı şekilde uyum sağladığını ve gelişimlerinin sağlıklı olduğunu gösteriyor. Aynı bakımı yeni dikilen zeytin fidanlarında da uyguluyoruz. Amacımız bölgedeki ağaç varlığını çoğaltmak, bölgenin tarımsal üretimini artırmak için verimli zeytinlikler oluşturmak.”

Burak Işık: Bakım çalışmalarını bölgede faaliyet gösteren firmalar yürütüyor

Yeniköy Kemerköy Enerji Genel Müdür Yardımcısı Burak Işık ise zeytin taşıma çalışmalarının çevreye olduğu kadar bölge ekonomisine de katkı sağladığını ifade etti: "Taşıma sonrasında yürütülen bakım faaliyetlerinin yerel kaynaklarla gerçekleştirilmesine büyük önem veriyoruz.  Şirket olarak yüzde 85’i bölgemizden olmak üzere 3 bin 100 kişiye doğrudan istihdam sağlarken, tedarikçilerimizle birlikte yaklaşık 100 bin kişiyi kapsayan ve yıllık 5 milyar TL’yi bulan bir ekonomik etki alanımız var. Bu sayede Milas ve Muğla’da bölgesel kalkınmaya önemli bir katkı sağlıyoruz. Hüsamlar Yeniden- eski maden sahalarının doğaya geri kazandırılması proje sahamızdaki 250 bini aşan bitki ve fidan ile zeytin ağaçlarının bakımı, 10 milyonlarca liralık bir hacim oluşturuyor. Milas’ın en büyük sivil toplum kuruluşu olan Milas Ziraat Odası’nın, yerel üreticinin, yerel işletmelerin ve bölgedeki bilgi birikiminin bu sürecin içinde yer almasını önemsiyoruz. Taşınan ağaçların ve yeni dikilen fidanların düzenli bakımlarını yaparak hem zeytin varlığını korumanın ötesinde büyütüyoruz hem de yerel ekonomiyi güçlendiriyoruz."

Görüşme, Ukrayna savaşının yalnızca cephe hattında değil, savunma sanayi kapasitesi ve enerji altyapısı üzerinden de yeni bir evreye girdiğini gösteriyor. Kiev, Avrupa ile ilişkilerini askeri yardım paketlerinin ötesine taşıyarak ortak üretim, teknoloji transferi ve enerji dayanıklılığı ekseninde daha kurumsal bir zemine oturtmaya çalışıyor.

Zelenskiy, X hesabından yaptığı açıklamada tarafların “Drone Deal” girişimini ilerletmek ve anlaşmanın imzalanmasına yönelik olası takvimi belirlemek için çalıştığını söyledi. Ukrayna liderine göre ekipler, anlaşmanın teknik ve siyasi çerçevesi üzerinde aktif biçimde çalışıyor.

Drone Deal, Ukrayna’nın savaş sahasında geliştirdiği insansız sistem deneyimini Avrupa’nın savunma sanayi kapasitesiyle birleştirmeyi hedefliyor. Girişim, Ukrayna dronlarının ortak geliştirilmesi, üretilmesi ve üçüncü ülkelere ihracatını kapsarken, cephede edinilen taktik bilginin müttefiklerle paylaşılmasını da öngörüyor.

Bu yönüyle anlaşma, Kiev açısından yalnızca yeni bir savunma desteği mekanizması değil. Ukrayna, drone teknolojisindeki savaş tecrübesini ekonomik ve stratejik bir varlığa dönüştürmek istiyor. Avrupa için ise bu iş birliği, düşük maliyetli, hızlı üretilebilir ve sahada test edilmiş sistemlere erişim anlamına geliyor.

Görüşmede enerji güvenliği de ayrı bir başlık olarak ele alındı. Zelenskiy, tarafların Ukrayna enerji sektörünü ve yaklaşan kışa hazırlıkları ayrıntılı biçimde görüştüğünü belirterek, savaşın seyrinden bağımsız olarak halkın korunması ve sistemin dayanıklılığının sağlanması gerektiğini ifade etti.

Ukrayna’nın enerji altyapısı, Rus saldırılarının en yoğun hedeflerinden biri olmayı sürdürüyor. Elektrik iletim hatları, üretim tesisleri ve ısıtma altyapısındaki hasar, Kiev için kış aylarını yalnızca insani değil, aynı zamanda ekonomik ve askeri dayanıklılık testi haline getiriyor.

AB açısından Ukrayna’nın enerji sistemi artık Avrupa enerji güvenliğinin ayrılmaz parçası olarak görülüyor. Kiev’in şebeke dayanıklılığı, yalnızca Ukrayna içinde arz güvenliği anlamına gelmiyor; aynı zamanda Avrupa’nın doğu sınırında kritik altyapının korunması, enerji akışlarının istikrarı ve savaşın ekonomik etkilerinin sınırlandırılması açısından da önem taşıyor.

Zelenskiy, önceki enerji destekleri ve varılan anlaşmaların uygulanması nedeniyle AB’ye teşekkür ederken, enerji güvenliği konusunda yeni fikirler üzerinde birlikte çalıştıklarını söyledi. Bu ifade, tarafların kısa vadeli tamirat ve acil destek paketlerinin ötesinde, Ukrayna enerji sisteminin yeniden inşası için daha uzun vadeli bir çerçeveye yöneldiğine işaret ediyor.

Anlaşma, Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi’nin marjında ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Japonya Dışişleri Bakanı Motegi Toshimitsu ve Güney Kore Dışişleri Bakanı Cho Hyun tarafından imzalandı. NATO’nun resmi takvimine göre zirve 7-8 Temmuz 2026’da Ankara’da gerçekleştiriliyor. Mutabakatın ilk odağı Hint-Pasifik bölgesi olacak.

Üç ülke, küçük modüler reaktörlerin yalnızca temiz enerji teknolojisi değil, aynı zamanda büyüyen elektrik talebine karşı stratejik bir ihracat ürünü olarak konumlandırılmasını hedefliyor. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasına göre çerçeve; proje geliştirme risklerini azaltmayı, ölçek ekonomisi yaratmayı, özel yatırımı hızlandırmayı, lisanslama süreçlerini sadeleştirmeyi ve tedarik zincirlerini daha verimli hale getirmeyi amaçlıyor.

Bu yaklaşım, klasik nükleer santral projelerinden farklı bir model öneriyor. Büyük ölçekli ve ülkeye özel projeler yerine, standartlaştırılmış filo modeliyle aynı tasarımın birden fazla ülkede ve sahada devreye alınması hedefleniyor. Böylece hem inşaat süresi hem finansman riski azaltılmaya çalışılacak. ABD, Japonya ve Güney Kore’nin kendi nükleer sanayilerinden oluşacak konsorsiyumları teşvik etmesi, bu stratejinin merkezinde yer alıyor.

Mutabakat, üç ülkenin uzun süredir rekabet ettiği nükleer teknoloji pazarında daha koordineli hareket edeceğine işaret ediyor. Güney Kore güçlü inşaat ve mühendislik kapasitesiyle, Japonya nükleer ekipman ve sanayi deneyimiyle, ABD ise teknoloji lisansı, finansman ve diplomatik destek kapasitesiyle öne çıkıyor. Bu kombinasyon, özellikle Çin ve Rusya’nın nükleer ihracat alanındaki etkisine karşı daha rekabetçi bir Batı-Asya ortaklığı kurma çabası olarak okunuyor.

ABD, girişimi desteklemek için Dışişleri Bakanlığı’nın FIRST programı kapsamında 10 milyon doların üzerinde yeni kaynak ayıracak. Bu fonun Hint-Pasifik ülkelerinde güvenli, emniyetli ve güvenilir nükleer enerji altyapısı için teknik destek sağlaması, SMR proje geliştirme faaliyetlerini ilerletmesi ve bölgesel bir SMR eğitim merkezi kurulmasına katkı vermesi planlanıyor.

Anlaşmanın arka planında, elektrik talebinin yapısal olarak arttığı bir dönem var. Veri merkezleri, yapay zekâ altyapısı, sanayi elektrifikasyonu ve enerji güvenliği kaygıları, birçok ülkeyi kesintisiz düşük karbonlu üretim kaynaklarına yöneltiyor. Küçük modüler reaktörler, bu nedenle hem şebeke esnekliği hem de baz yük kapasitesi açısından yeni yatırım başlığı haline geliyor.

Ancak SMR piyasası hâlâ erken aşamada. Teknolojinin ticari ölçekte yaygınlaşması için lisanslama, maliyet, seri üretim, tedarik zinciri ve kamuoyu kabulü gibi başlıklarda ciddi belirsizlikler bulunuyor. Üçlü mutabakatın asıl önemi de burada ortaya çıkıyor. Washington, Tokyo ve Seul, teknolojiyi tekil projeler üzerinden değil, finansman, eğitim, lisanslama ve sanayi ortaklığıyla desteklenen daha geniş bir ihracat mimarisi üzerinden büyütmek istiyor.

Bu kapsamda ABD, GE Vernova; Japonya, Hitachi; Güney Kore, Samsung C&T; Polonya ise SGE üzerinden BWRX-300 tasarımının Avrupa’da yaygınlaştırılması için ayrı bir sanayi girişimini de duyurdu. BWRX-300, 300 MWe kapasiteli, doğal sirkülasyonlu ve pasif güvenlik sistemlerine sahip bir küçük modüler reaktör tasarımı olarak öne çıkıyor. GE Vernova ve Hitachi daha önce de BWRX-300’ün Güneydoğu Asya’da konuşlandırılması için iş birliği fırsatlarını araştırmaya yönelik mutabakat imzalamıştı.

BWRX-300’ün ilk örneği Kanada’da Ontario Power Generation’ın Darlington sahasında inşa ediliyor ve tamamlanmasının on yılın sonuna doğru gerçekleşmesi bekleniyor. Polonya merkezli SGE ise Orta ve Doğu Avrupa’da, aralarında Çekya, Macaristan, Bulgaristan ve Romanya’nın da bulunduğu ülkelerde SMR ortaklıkları geliştirmeye çalışıyor. Şirketin Polonya’daki amiral gemisi projesi Orlen ile birlikte yürütülürken, ilk ünitenin 2032’de devreye alınması hedefleniyor.

Girişimin Avrupa ayağı da büyüyor. SGE’nin Samsung C&T, Laing O’Rourke, Aecon Group ve Google Cloud’un yer aldığı bir ekiple Birleşik Krallık’ta üç sahada toplam 14 BWRX-300 reaktörü konuşlandırma planı, SMR teknolojisinin artık yalnızca kamu destekli nükleer programların değil, özel finansman ve büyük teknoloji şirketlerinin enerji stratejilerinin de parçası haline geldiğini gösteriyor.

ABD-Japonya-Güney Kore mutabakatı, bu nedenle yalnızca nükleer enerji alanında teknik bir iş birliği olarak görülmemeli. Bu anlaşma, enerji güvenliği, sanayi politikası, iklim hedefleri ve jeopolitik rekabetin kesiştiği yeni bir döneme işaret ediyor. Hint-Pasifik’te artan elektrik talebi ve enerji arz güvenliği kaygıları, küçük modüler reaktörleri stratejik bir ihracat alanına dönüştürürken, üç ülke bu pazarda standart belirleyen taraf olmayı hedefliyor.

SMR teknolojisinin ticari başarısı henüz kanıtlanmış değil. Ancak Ankara’da imzalanan mutabakat, nükleer enerjinin yeni fazında rekabetin yalnızca reaktör tasarımı üzerinden değil, finansman modeli, tedarik zinciri, lisanslama kapasitesi ve diplomatik nüfuz üzerinden şekilleneceğini gösteriyor.

EFX EnerjiFinans Analizi

Rosatom Üst Yöneticisi Aleksey Lihaçev, Rus devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, Belarus tarafıyla üçüncü ünite konusunda “ciddi görüşmeler” yürüttüklerini belirterek, projenin hem teknolojik konfigürasyonu hem de ekonomik modeli üzerinde nihai uzlaşmaya kısa süre içinde varılabileceğini söyledi.

Lihaçev, Belarus’un nükleer enerjiye geçişle birlikte “dünyada nükleer santrale sahip en büyük 10 ülke arasına girdiğini” ifade ederek, ülkenin ilave kapasiteye yönelik iştahının arttığını vurguladı. Rosatom CEO’suna göre üçüncü ünite, Belarus ekonomisinin 2030’larda artacak elektrik talebini karşılaması açısından “makul” bir seçenek olarak değerlendiriliyor.

Belarus’un Ostrovets kentindeki mevcut santral, her biri 1,2 GW kapasiteli Rus tasarımı iki reaktörden oluşuyor. Santralin ilk ünitesi 2021’de, ikinci ünitesi ise 2023’te devreye alınmıştı. Üçüncü ünitenin hayata geçirilmesi halinde tesisin toplam kurulu gücü 3,6 GW seviyesine yaklaşacak ve Belarus elektrik sisteminde nükleerin ağırlığı daha da artacak.

Proje yalnızca elektrik üretim kapasitesi açısından değil, finansman ve teknoloji bağımlılığı bakımından da önem taşıyor. Belarus’un ilk nükleer santralinin inşasında Rosatom’un teknoloji sağlayıcı rolü belirleyici olmuştu. Üçüncü üniteye ilişkin yeni anlaşma, Minsk’in enerji sisteminde Rus teknolojisine dayalı uzun vadeli yapıyı derinleştirebilir.

Avrupa enerji krizinin ardından nükleer enerji, arz güvenliği ve düşük karbonlu elektrik üretimi tartışmalarında yeniden daha merkezi bir konuma yerleşti. Belarus açısından üçüncü ünite, ithal fosil yakıtlara bağımlılığı azaltma ve sanayi tüketimi için daha öngörülebilir elektrik arzı sağlama hedefiyle ilişkilendiriliyor.

Bununla birlikte proje, jeopolitik açıdan hassas bir dönemde gündeme geliyor. Rusya’nın Ukrayna savaşı nedeniyle Batı yaptırımları altında olduğu bir ortamda Rosatom, uluslararası nükleer pazardaki faaliyetlerini sürdürmeye çalışıyor. Belarus ise Moskova ile yakın siyasi ve ekonomik bağları nedeniyle Rus enerji altyapısı ve finansman modellerine daha fazla entegre olmuş durumda.

Üçüncü ünitenin ekonomik modeli, projenin nihai kaderi açısından kritik olacak. Nükleer santral projelerinde yüksek ilk yatırım maliyeti, uzun inşaat süresi ve finansman koşulları, teknik kararlardan en az reaktör seçimi kadar belirleyici hale geliyor. Rosatom ile Minsk arasında önümüzdeki aylarda varılacak olası uzlaşma, yalnızca mühendislik takvimini değil, Belarus’un uzun vadeli elektrik fiyatlaması ve enerji arz stratejisini de şekillendirecek.

Savunma ve güvenlik teknolojileri, stratejik sistemler ve yüksek teknoloji alanındaki vizyoner yatırımlarıyla Türkiye’nin dijital dönüşümüne liderlik eden MİA Teknoloji, yılın ikinci yarısında hem Türkiye’de hem uluslararası pazarlarda yeni iş birlikleri ve yatırımlarla büyümesini sürdürüyor. Şirket, özellikle Körfez Bölgesi'nde yürüttüğü yeni iş birlikleri, 5G teknolojilerine yönelik çalışmaları ve küçük modüler nükleer reaktör (SMR) projeleriyle küresel ölçekte rekabet gücünü artırmayı hedefliyor.

MİA Teknoloji Kurucu Ortak & Yönetim Kurulu Başkan Vekili İhsan Ünal, şirketin büyüme stratejisinin yüksek katma değerli teknolojilere ve ihracat odaklı projelere dayandığını vurgulayarak, "Dünyada teknoloji çok hızlı dönüşüyor. Biz de bu dönüşümün merkezinde yer alacak alanlara yatırım yapıyoruz. Amacımız yalnızca Türkiye'de değil, uluslararası pazarlarda da güçlü bir teknoloji oyuncusu olmak" dedi.

Körfez Bölgesi'nde yeni açılımlar

Suudi Arabistan, Katar ve Kuveyt'te yürüttükleri çalışmalarla bölgedeki varlıklarını güçlendirdiklerini belirten Ünal, “Suudi Arabistan'da yerel bir iş ortağıyla şirket kuruluşu ve proje geliştirme süreçleri devam ederken, Kuveyt'te savunma sanayii alanında imzalanan mutabakat zaptı kapsamında çalışmalarımız sürüyor. Katar'da ise enerji sektöründe önemli bir sözleşmenin kısa süre içerisinde hayata geçirilmesini planlıyoruz. Böylece bu projelerle hem bölgedeki büyüyen teknoloji yatırımlarından pay almayı hem de ihracat gelirlerimizi artırmayı amaçlıyoruz” diye konuştu.

5G ve yerli teknolojiler öncelikli alanlar arasında

Türkiye'nin 5G dönüşüm sürecini stratejik bir fırsat olarak değerlendirdiklerini söyleyen İhsan Ünal, bu kapsamda MİA Teknoloji olarak yerli teknoloji geliştirme çalışmalarına hız verdiklerini ifade etti. Türkiye'nin önde gelen telekomünikasyon şirketlerinden biriyle 5G teknolojileri kapsamında kapsamlı bir iş birliğini hayata geçirmek üzere çalışmaların devam ettiğini anlatan Ünal, geliştirilecek çözümlerin ilerleyen dönemde ihracat potansiyeli taşıyan ürünlere dönüşmesinin hedeflendiğini aktardı.

Yapay Zekâ çağının enerji ihtiyacına SMR çözümü

MİA Teknoloji olarak odaklandıkları yeni alanlardan birinin de küçük modüler nükleer reaktör (SMR) teknolojileri olduğunu belirten Ünal, “Dünya; yapay zekâ modellerinin veri merkezlerini kuşattığı, enerji ihtiyacının katlandığı ve iklim krizinin kapıya dayandığı devasa bir dönüşümden geçiyor. SMR teknolojileri, küresel enerji dönüşümünün en stratejik bileşenleri arasında yer alıyor. Biz de küresel ölçekte faaliyet gösteren bir firmayla 100 MW kapasiteli SMR geliştirmek üzere stratejik iş birliği anlaşması imzalayarak geleceğin temiz ve sürdürülebilir enerjisinin merkezinde yer almak üzere güçlü bir adım attık. Bu anlaşma aynı zamanda, veri merkezlerimize 7/24 kesintisiz güç sağlamanın, yeşil hidrojen ekonomisinde Avrupa’nın lider oyuncusu olmanın da ilk adımıdır. Söz konusu bu yatırımla Türkiye'nin uzun vadeli nükleer enerji vizyonuna katkı sağlamayı hedefliyoruz” dedi.

Küresel ölçekte dev yatırımlara devam

MİA Teknoloji olarak önümüzdeki dönemde küresel ölçekteki dev yatırımlara hız kesmeden devam edeceklerini kaydeden Ünal, şöyle devam etti: “Şirketimizin iştiraklerinden Tripy, Fransa'nın Nantes kentindeki mikro mobilite ihalesinde kısa listeye kalırken, Azerbaycan'da gerçekleştirilen iş birliği kapsamında mikro mobilite altyapısına yönelik yazılım ve donanım çözümleri sunmaya hazırlanıyoruz. Diğer yandan; İngiltere'de kurulan yeni şirket aracılığıyla elektrikli araç şarj altyapısı alanındaki faaliyetlerimizi genişletmeye devam ediyoruz. Önümüzdeki dönem otonom sistemler teknolojileri alanında gerçekleştireceğimiz yeni uluslararası iş birlikleri ile küresel ölçekte büyümeye devam edeceğiz. Söz konusu yatırımların şirketimizin hem yurt içi hem yurt dışındaki güçlü konumunu pekiştireceğine inanıyoruz. Aynı zamanda yıl sonu itibarıyla ciro ve kârlılığımızı da olumlu yansıyacaktır.”

Sözleşme kapsamında Astor Enerji; 4 adet mobil trafo merkezi, 4 adet orta gerilim ünitesi ve yedek malzemelerin üretim ve teslimatını gerçekleştirecek. Proje, şirketin yüksek gerilim ekipmanları ve güç sistemleri alanındaki mühendislik başarısını bir kez daha ortaya koyarken, Türkiye'nin enerji iletim altyapısının güçlendirilmesine de katkı sağlayacak.

“Enerji altyapısına yerli üretimle katkı sunmayı sürdürüyoruz”

Astor Enerji Genel Müdür Yardımcısı Alişan Taştan, sözleşmeye ilişkin değerlendirmesinde şunları söyledi: "Türkiye'nin enerji altyapısını güçlendiren projelerin bir parçası olmak bizim için büyük bir sorumluluktur. TEİAŞ ile imzaladığımız bu sözleşme, Astor Enerji'nin mühendislik gücüne, üretim kapasitesine ve termin sürelerimize duyulan güvenin önemli bir göstergesidir.

Enerji talebinin her geçen gün arttığı bir dönemde, şebekenin daha güçlü, daha esnek ve daha güvenilir hale gelmesini sağlayacak çözümler geliştiriyoruz. Mobil trafo merkezleri de bu ihtiyaca hızlı ve etkin şekilde cevap veren kritik sistemler arasında yer alıyor.

Yerli üretim anlayışımızla geliştirdiğimiz teknolojileri ülkemizin hizmetine sunarken, kamu kurumlarımızla yürüttüğümüz iş birliklerini uzun vadeli bir değer ortaklığı olarak görüyoruz. Önümüzdeki dönemde de yenilikçi ürünlerimiz ve güçlü üretim altyapımızla Türkiye'nin enerji altyapısına katkı sağlamayı sürdüreceğiz."

Sınır nerede? Enerji talebi hız kesmiyor

Uluslararası Enerji Ajansı’nın değerlendirmesine göre veri merkezlerinden kaynaklanan küresel elektrik talebinin 2030’a kadar iki kattan fazla artması bekleniyor. Bu, soyut bir projeksiyon olmaktan çıkıp somut bir altyapı krizine dönüşmüş durumda; sorunun büyüklüğünü kavramak için tek bir şirketin gündelik ihtiyacına bakmak bile yeterli.

OpenAI’ın kurucusu Sam Altman, şirketinin hedefini her hafta yaklaşık 1 gigavatlık elektrik kapasitesine denk gelen yeni AI veri merkezlerini devreye alabilecek bir üretim modeli kurmak olarak tanımlıyor. Bu hedef gerçekleşirse, yalnızca bir yıl içinde yaklaşık 52 gigavatlık yeni elektrik talebi yaratabilecek veri merkezi kapasitesi sisteme eklenmiş olacak. Bu ölçek, ABD'nin bir yılda sisteme eklediği yeni elektrik üretim kapasitesiyle aynı mertebede. Microsoft CEO'su Satya Nadella'nın ise ellerindeki bazı GPU kümelerini yeterli elektrik altyapısı bulunmadığı için devreye alamadıklarını açıklaması, sektörün yeni darboğazını net biçimde ortaya koyuyor. Birkaç yıl öncesine kadar kritik kaynaklar yarı iletkendi; bugün ise belirleyici unsur elektrik üretim kapasitesi, şebeke bağlantısı ve veri merkezlerine enerji sağlayabilme kabiliyeti. [1]

Bu açığı kapatma yarışında ülkeler birbirinden çok farklı yollar izliyor. Çin, merkezi planlama ve hızlandırılmış inşa süreçleriyle arz tarafını agresif biçimde büyütüyor; geçen yıl devreye aldığı yeni üretim kapasitesi, ABD’ninkinin on katından fazlasına ulaştı. Ancak bu fark sadece “kim daha çok inşa ediyor” sorusuna indirgenemez; aynı zamanda iki farklı yapısal gerçekliği de yansıtıyor. Çin’in şebekesi büyüme aşamasında ve görece kolay genişletilebiliyor; ABD’nin şebekesi ise zaten olgun ama yoğun biçimde kullanılıyor. Bu yüzden ABD’de yeni veri merkezi projelerinin önündeki en büyük engel artık üretim kapasitesinden çok şebeke bağlantısı için gereken uzun bekleme süreleri. [1]

Bu ulusal tabloyu tek bir tesis ölçeğine indirdiğimizde de aynı hızlanma karşımıza çıkıyor. Wharton’da düzenlenen bir enerji panelinde paylaşılan sektör gözlemlerine göre, tipik bir veri merkezinin enerji tüketimi birkaç yıl içinde kırk katına kadar artmış olabiliyor: 2023’te onlarca megavatlık tesisler norm iken, 2026 itibarıyla yeni nesil yapay zeka kampüsleri binlerce megavatlık taleplerle geliyor. Şebeke planlamacılarının neden bu kadar geride kaldığını açıklayan da tam olarak bu hız. [2]

AI iklim krizini körüklüyor mu?

Sorunun soyut karbon ayak izi tartışmasının ötesine geçip somut, yerel bir gerçekliğe dönüştüğünü gösteren en çarpıcı bulgular Arizona State Üniversitesi’nden geldi. Araştırmacılar, Phoenix bölgesindeki iki veri merkezini inceleyerek bu tesislerin rüzgar altındaki mahallelerde hava sıcaklığını yaklaşık 2 derece artırdığını ve bu etkinin tesisten yaklaşık yarım kilometreye kadar yayıldığını ortaya koydu. Veri merkezi soğutma sistemlerinden çıkan egzoz havasının dış ortam sıcaklığından 8 ila 14 derece daha sıcak olduğu, tek bir tesisin yıllık atık ısı üretiminin 40 bin ABD hanesinin ürettiği ısıya denk geldiği belirtiliyor. [3]

Bu, izole bir vaka değil. Cambridge Üniversitesi liderliğinde yürütülen küresel bir araştırma, yapay zeka veri merkezlerinin çevresinde oluşan "veri ısı adası" etkisinin arazi yüzey sıcaklıklarını ortalama 2°C, bazı bölgelerde ise 9°C'ye kadar artırabildiğini ortaya koyuyor. Araştırmacılar, dünya genelinde 340 milyondan fazla kişinin bu yerel ısınma etkisinin görülebileceği bölgelerde yaşadığını hesaplıyor. Bu nedenle zaten "kentsel ısı adası" etkisiyle mücadele eden Phoenix gibi şehirlerde veri merkezlerinin yaydığı ek atık ısı, mevcut sıcaklık baskısını daha da artırma potansiyeli taşıyor. [3]

Çevre örgütleri, veri merkezlerinin enerji talebini ve buna bağlı elektrik faturalarını yükselttiğini, su kaynaklarını tükettiğini ve özellikle düşük gelirli bölgelerde orantısız bir kirlilik yükü oluşturduğunu, bu yükün faydalarının ise büyük teknoloji şirketlerinde toplandığını savunuyor. Yani tartışma sadece “küresel ısınmaya kaç gram CO2 ekleniyor” sorusundan ibaret değil; aynı zamanda kimin bu maliyeti ödediğine dair bir adalet sorunu da içeriyor.

Görünmez kriz: Su ve toprak ayak izi

Isı haritalarının gölgesinde kalan, ama belki ondan daha kritik bir başka sorun var: Su. Birleşmiş Milletler Üniversitesi bünyesindeki bir enstitünün Haziran 2026’da yayımladığı bir rapora göre, yapay zekanın küresel su tüketimi 2030’a kadar Sahra-altı Afrika’nın tüm nüfusunun (yaklaşık 1,3 milyar kişi) temel evsel su ihtiyacına denk bir seviyeye ulaşabilir. [4, 5]

Bölgesel örnekler bu küresel tabloyu somutlaştırıyor. Houston Advanced Research Center ve Houston Üniversitesi’nin ortak çalışmasına göre, Teksas’taki veri merkezlerinin 2025’te yaklaşık 49 milyar galon su tüketmesi, bu rakamın 2030’da 399 milyar galona çıkması bekleniyor (yaklaşık sekiz kat artış) [6]. Yapay zekanın su ayak izi konusunda en çok tartışılan çalışmalardan biri ise California Üniversitesi Riverside’dan Shaolei Ren’in öncülük ettiği araştırmalar oldu. Bu hesaplamalara göre bir yapay zeka promptunun dolaylı su ayak izi, kullanılan altyapı ve enerji kaynağına bağlı olarak önemli seviyelere çıkabiliyor. Ancak bu tahminler; veri merkezi lokasyonu, soğutma yöntemi ve elektrik üretim karması gibi varsayımlara bağlı olduğu için akademik çevrelerde tartışılmaya devam ediyor. [7]

Bu nedenle tartışma artık yalnızca enerji arzı etrafında değil, su kaynakları ve yerel altyapı kapasitesi etrafında şekilleniyor. Amerika’da bazı eyaletlerde yeni veri merkezi projeleri için daha sıkı çevresel inceleme ve izin koşulları gündeme geliyor. Pennsylvania Valisi su tasarrufu koşulları getiren bir bütçe önerisi sunarken, Georgia ve Oklahoma gibi eyaletlerde yeni veri merkezi projelerine su ve enerji etkileri netleşene kadar onay süreçlerinin geçici olarak durdurulmasını öneren yasa tasarıları gündeme geldi. [8]

Peki AI nasıl daha fazla elektrik tüketen bir teknolojiden; enerji sistemini daha akıllı yöneten bir yönetim zekası katmanı haline gelebilir?

Çözüm alternatifi 1: Şebekeyi akıllandırmak

Burada işler ilginçleşmeye başlıyor. Enerji uzmanlarının giderek daha sık savunduğu tez şu: Asıl üzerinde durulması gereken daha fazla santral inşa etmekten çok, mevcut şebekeyi daha akıllı kullanmak. Stanford araştırmacılarının bulgularına göre gelişmiş ekonomilerdeki elektrik şebekeleri ortalama yalnızca %30 kapasiteyle çalışıyor; kapasitenin geri kalanı, yılın büyük bölümünde atıl duruyor. Şebekeler, yılda yaklaşık yüz saatlik nadir zirve talep anları için tasarlanmış durumda; geri kalan binlerce saatte devasa bir kapasite boşa gidiyor. [1]

GridCARE gibi şirketlerin öne sürdüğü hesaba göre, esneklik yönetiminde yalnızca %1’lik bir iyileştirme bile ABD şebekesinde tek başına onlarca gigavatlık ek etkin kapasite açığa çıkarabilir. Bu, yüz milyarlarca dolarlık yeni altyapı yatırım ihtiyacının ertelenmesi anlamına gelebilir. Bunun somut bir örneği, Portland General Electric ile yürütülen bir çalışma. AI destekli yük ve yenilenebilir üretim tahminleri, batarya depolama ve esnek kaynak yönetimiyle mevcut şebeke kapasitesinin daha verimli kullanılmasını sağladı; böylece yeni iletim yatırımlarını beklemeden yüzlerce megavatlık veri merkezi yükünün daha hızlı bağlanmasının önü açıldı. [1]

Bu yaklaşımın belki de en somut örneği Emerald AI adlı girişimden geliyor. Şirketin kurucusuna göre büyük AI veri merkezleri, genel kanının aksine oldukça esnek bir yük profiline sahip: Bazı işler ertelenebilir, bazıları farklı coğrafyalara kaydırılabilir veya şebekenin durumuna göre esnek biçimde yönetilebilir. Phoenix’te Oracle, NVIDIA, Salt River Project ve EPRI iş birliğiyle gerçekleştirilen bir pilot uygulamada, Emerald AI’nin yazılımı, şebekenin en yoğun olduğu bir dönemde AI yük tüketimini üç saat boyunca %25 azalttı; bunu yaparken performans gereksinimlerini korudu. Şirket şimdi bu modeli Virginia’da NVIDIA, Digital Realty ve PJM ortaklığıyla daha büyük ölçeğe taşımaya hazırlanıyor. [9]

Bu modelin cazibesi sadece çevresel değil, ekonomik de olabilir. Esnek tüketim sayesinde şebeke sabit maliyetlerinin daha fazla kilovatsaate yayılması, ortalama tüketici faturalarını düşürebilir. Bazı analizler, doğru planlanmış ve şebekedeki atıl kapasiteyi kullanan büyük veri merkezi yüklerinin tüketiciler için maliyet azaltıcı bir etki yaratabileceğini öne sürüyor. Ancak bu sonuç, veri merkezlerinin ne kadar esnek çalıştığına ve yeni altyapı yatırımı gerektirip gerektirmediğine bağlı. Eğer bu doğruysa, “veri merkezleri elektrik faturalarını patlatıyor” anlatısının yanına, “doğru tasarlanan veri merkezleri faturaları düşürebilir” anlatısı da eklenmiş oluyor.  [1]

Çözüm alternatifi 2: Yapay zekânın iklim bilimindeki rolü

AI’ın en çarpıcı ironisi belki de burada, AI iklim biliminin en güçlü araçlarından birine de dönüşebilir. Geleneksel hava ve iklim modelleri, fiziksel denklemlere dayalı hesaplamaları düzinelerce saatte çözerken; AI modelleri bu süreci dakikalara indiriyor, üstelik daha yüksek çözünürlükle. Google DeepMind’ın 2023’te Science dergisinde yayımladığı GraphCast modeli, dünyanın en kapsamlı meteoroloji sistemi olan ECMWF’nin HRES modelini, test edilen hedeflerin %89,3’ünde geçerek küresel 10 günlük hava tahminini tek bir bilgisayarda 60 saniyenin altında gerçekleştirmeyi başardı. [10]

Bu hız artışı yalnızca pratik bir kolaylık değil; aşırı iklim olaylarının öngörülmesi söz konusu olduğunda doğrudan can kurtarıcı bir avantaja dönüşüyor. Geleneksel sistemlerin günler öncesinde fark edemediği kasırga ve tayfun güzergahlarını, GraphCast’in çok daha erken ve isabetli tahmin edebildiği görüldü. Bunun ötesinde, AI modelleri iklim değişikliğinin on yıllarca uzanan etkilerini simüle etmek için de kullanılıyor; Nvidia’nın Earth-2 projesi, gezegenin fizik tabanlı bir “dijital ikizini” oluşturarak ekstrem hava olaylarının geleceğini mevcut yöntemlerden 1.000 kat daha hızlı ve 3.000 kat daha enerji verimli biçimde modelliyor; Taiwan Merkezi Hava İdaresi bu sistemi tayfun uyarılarında kullanmaya başladı. Avrupa Birliği ise Destination Earth (DestinE) projesiyle ECMWF önceliğinde 100’den fazla kurumun katılımıyla Avrupa ölçeğinde benzer bir dijital ikiz altyapısı inşa ediyor; projenin üçüncü aşaması Haziran 2026’da başladı. [11, 12]

AI’nın iklim bilimindeki rolü tahminle sınırlı değil; yenilenebilir enerjinin şebekeye entegrasyonunda da doğrudan bir katkı sunuyor. Rüzgar ve güneş enerjisinin en büyük zayıflığı kesintisizlik değil öngörülemezlik: Şebeke işleticileri, bu kaynakların ne zaman ne kadar üreteceğini önceden bilemezlerse diğer santrallerle koordinasyonu sağlayamıyorlar. DeepMind ve Google, ABD’nin orta batısındaki 700 megavatlık rüzgar çiftlikleri üzerinde eğittikleri bir sinir ağı modeliyle rüzgar üretimini 36 saat önceden tahmin ederek bu enerjinin şebekeye sunduğu değeri yaklaşık %20 artırdı. Yani AI hem iklim krizinin nedeni hem de çözümünün kilit bileşenlerinden biri haline geliyor; bu paradoks, konunun hiçbir zaman tek bir hikaye olarak anlatılamayacağının belki de en net kanıtı. [13]

Çözüm alternatifi 3: Soğutmayı yeniden düşünmek

Veri merkezlerinde enerji verimliliğinin en kritik alanlarından biri soğutma. Yapay zekâ, tam da burada tüketimi azaltan bir teknolojiye dönüşebilir. Google DeepMind’ın başlattığı bir proje, binlerce sensörden toplanan sıcaklık, güç ve pompa hızı verileriyle eğitilen sinir ağlarının, soğutma sistemlerinin enerji tüketimini %40 azaltabildiğini, bu sayede genel “Güç Kullanım Etkinliği” göstergesinde yaklaşık %15’lik bir iyileşme sağlandığını gösterdi. Sistem zamanla insan operatörlere öneri sunan bir modelden, doğrudan kontrolü üstlenen “otonom” bir yapıya evrildi; 9 aylık bir sürede performans iyileştirmesi %12’den %30’a çıktı. [14, 15]

DeepMind mühendislerinin kurduğu Phaidra gibi girişimler, benzer yapay zeka kontrol sistemlerini sunucu giriş sıcaklıklarını korurken soğutucu enerji tüketimini önemli ölçüde azaltacak şekilde sunuyor; Hollanda merkezli CoolGradient gibi şirketler ise “çatıdan tabana” tüm soğutma zincirini analiz eden yazılımlarla çift haneli enerji tasarrufları bildiriyor. 2026’da yayımlanan bir araştırma, “dijital ikiz” teknolojisine dayanan soğutma optimizasyonunun yaklaşık %30’a varan enerji tasarrufu sağlayabildiğini gösterdi. [16, 17]

Ancak soğutmayı daha verimli yapmak, meselenin yalnızca ilk adımı. Daha radikal yaklaşım ise ortaya çıkan atık ısıyı bir problem değil, yeni bir kaynak olarak değerlendirmek.  Stanford araştırmacılarının Energy & Environmental Science dergisinde yayımlanan bir çalışması, gelişmiş soğutma ve akıllı ısı yönetimiyle veri merkezlerinin atık ısısının su arıtma ve karbon yakalama süreçlerinde kullanılabileceğini, bu sayede tesislerin “karbon negatif ve su pozitif” hale gelebileceğini öne sürüyor. Araştırmacıların varsayımlarına göre, harcanan her bir kilovatsaatlik bilgi işlem enerjisi karşılığında yaklaşık yarım kilogram CO2 tutulup yarım kilogram su üretilebileceği hesaplanıyor. Bu, henüz laboratuvar ölçeğinde bir çalışma olsa da “veri merkezi = sadece tüketici” anlayışını tersine çevirme potansiyeli taşıyor. [18]

Ancak bu iyimser tabloya önemli bir not düşmek de gerekiyor; soğutma alanındaki ilerleme, su sorununun yalnızca bir kısmını çözüyor. Nvidia’nın Haziran 2026’da duyurduğu tesis içinde yeni nesil sıcak su soğutma yaklaşımı, uygun koşullarda veri merkezi içindeki su kullanımını neredeyse sıfıra indirme potansiyeli taşıyor. Kapalı devre sıvı soğutma sayesinde suyun buharlaştırılması esasına dayanan soğutma sistemlerine ihtiyaç büyük ölçüde ortadan kalkıyor; böylece uygun iklim koşullarında tesis içi su tüketiminde yüzde 100'e varan azalma sağlanabildiği öne sürülüyor. Ne var ki bu hesaplama yalnızca veri merkezinin fiziksel sınırları içindeki tüketimi kapsıyor; elektrik üretimi ve çip imalatı gibi tesis dışı su kullanımı, toplam su ayak izini iki ila üç katına çıkarabiliyor. Bunun nedeni büyük ölçüde elektriğin üretildiği kaynaklar. ABD Jeolojik Araştırma Kurumu'na göre termik santraller, elektrik üretimi sırasında her gün milyarlarca galon su tüketiyor ve su kullanımının en yoğun olduğu sektörlerden biri olmaya devam ediyor. Fosil yakıtlı santraller, özellikle soğutma süreçleri nedeniyle rüzgar ve güneş gibi yenilenebilir kaynaklara kıyasla çok daha yüksek su ayak izine sahip. Uluslararası Enerji Ajansı'nın projeksiyonlarına göre yapay zeka kaynaklı yeni elektrik talebinin önemli bir bölümü önümüzdeki yıllarda da doğal gaz ve kömür gibi fosil yakıtlarla karşılanmaya devam edecek. Geleceğin veri merkezi yalnızca daha verimli soğutulan bir tesis olmanın yanında, aynı zamanda daha temiz bir elektrik sistemiyle beslenen bir tesis olmak zorunda. Soğutma teknolojilerindeki ilerleme önemli bir adım olsa da enerji üretim karması dönüşmeden yapay zekânın toplam çevresel ayak izini kalıcı biçimde azaltmak mümkün görünmüyor. [19]

Jeopolitik boyut: Enerji, yapay zekâ çağının yeni “silahı”

Enerjinin yapay zeka çağının yeni stratejik kaynağı haline gelişini ve ülkeler arası "kim daha hızlı güç kurabilir" yarışını daha önceki yazımda (“Yapay Zekânın Gerçek Sınırı: Enerji”) ayrıntılı ele almıştım; burada o tabloya yalnızca bu yazının odağı olan fiziksel ayak izi açısından kısaca değiniyoruz. Bir çip tasarımı aylar içinde kopyalanabilir, ama bir santral, iletim hattı ya da nükleer reaktör inşa etmek yıllar alır; bu da enerji ve onunla iç içe geçen su altyapısını yarışın en belirleyici darboğazı haline getiriyor.

Veri merkezleri artık yalnızca kritik dijital altyapının yanında; aynı zamanda devasa su ve soğutma tesisleri olarak da konumlanıyor, bu da onları su güvenliği, yerel halk sağlığı ve enerji politikası tartışmalarının ortak paydasına taşıyor. Sonuçta enerji ve su, yapay zekâ çağının yeni petrolüne dönüşüyor; ama bu kez rezervler yer altında değil, şebeke kapasitesinde, soğutma teknolojisinde ve inşa hızında saklı.

Sonuç: İkili bir gerçeklik

Sonuç olarak ortaya çift yönlü, gerilimli bir tablo çıkıyor. Bir yanda, yapay zekâ veri merkezlerinin somut, ölçülebilir ve yerel ölçekte hissedilen bir ısı, su ve kaynak baskısı yarattığına dair kanıtlar artıyor. Diğer yanda, aynı teknolojinin enerji şebekelerini onlarca yıldır görülmemiş bir verimlilikle yönetme, kendi soğutma sistemlerini optimize etme ve hatta kendi atık ısısını yeni bir kaynağa dönüştürme potansiyeli taşıdığı da giderek daha somut örneklerle kanıtlanıyor.

Bu gerçeklikler birbirini dışlamıyor; aksine iç içe geçiyor. Yapay zekanın enerji ve su ayak izini “optimize eden” araçlar, büyümenin toplam etkisini sıfırlamıyor, sadece büyümenin maliyetini, hızını ve yerel etkilerini yönetilebilir kılıyor. Sektörün önündeki asıl soru, bu optimizasyon ve yeni nesil enerji yatırımlarının talebin büyüme hızını yakalayıp yakalayamayacağı.

Nihayetinde yapay zeka hem yangını hem de yangın söndürücüyü aynı anda üretiyor ve bu ikisi arasındaki yarış, soyut bir teknoloji tartışması olmaktan çıkıp, oldukça somut bir şekilde günlük hayatımıza sızıyor. Sorunu görmezden gelmek onu çözmüyor; ama panikle reddetmek de aynı şekilde yanıltıcı. Gerçek soru, bu iki gücün dengesini kimin, nasıl ve ne hızda kuracağı.

Kaynakça

1. World Economic Forum — “AI doesn’t need more power, it needs a smarter grid” (31 Mart 2026) — https://www.weforum.org/stories/2026/03/ai-needs-a-smarter-energy-grid/
2. The Daily Pennsylvanian — “Wharton Impact hosts panel on sustainable computing, AI resource usage” (Mart 2026) — https://www.thedp.com/article/2026/03/penn-energy-week-ai-sustainability-climate-panel
3. Fast Company — “AI data centers are making cities warmer, researchers calculate exact impact” (22 Mayıs 2026) — https://www.fastcompany.com/91547201/ai-data-centers-making-cities-hotter-researchers-calculate-exact-impact
4. UN News — “AI’s environmental costs threaten water, land and climate” (4 Haziran 2026) — https://news.un.org/en/story/2026/06/1167658
5. TIME — “AI Could Use as Much Water as 1.3 Billion People by 2030, U.N. Report Warns” (3 Haziran 2026) — https://time.com/article/2026/06/03/ai-global-water-resources-un-report/
6. Lincoln Institute of Land Policy — “Data Drain: The Land and Water Impacts of the AI Boom” (23 Şubat 2026) — https://www.lincolninst.edu/publications/land-lines-magazine/articles/land-water-impacts-data-centers/
7. Washington Post / Shaolei Ren (UC Riverside) — “AI chatbots use about as much water as filling a swimming pool every few days” ve takip eden “Making AI Less Thirsty” (Communications of the ACM) çalışması — https://www.washingtonpost.com/technology/2024/09/18/ai-chatgpt-water-data-centers/
8. Route Fifty — “Researchers warn of AI, data centers’ water impact” (11 Şubat 2026) — https://www.route-fifty.com/artificial-intelligence/2026/02/researchers-warn-ai-data-centers-water-impact/411316/
9. World Economic Forum — “What’s changing in frontier tech — from geopolitics to AI and energy” (2 Nisan 2026) — https://www.weforum.org/stories/2026/04/ai-quantum-geopolitics-frontier-technology/
10. Google DeepMind — “GraphCast: Learning skillful medium-range global weather forecasting” (Science, Aralık 2023, doi:10.1126/science.adi2336) — https://deepmind.google/research/publications/22598/
11. NVIDIA — “NVIDIA Announces Earth Climate Digital Twin” (Mart 2024) — https://nvidianews.nvidia.com/news/nvidia-announces-earth-climate-digital-twin
12. Destination Earth (DestinE) / ECMWF — “Destination Earth digital twin to improve AI climate and weather predictions” (Şubat 2026) — https://www.eurekalert.org/news-releases/1114783
13. Google DeepMind — “Machine learning can boost the value of wind energy” — https://deepmind.google/blog/machine-learning-can-boost-the-value-of-wind-energy/
14. Google DeepMind — “DeepMind AI Reduces Google Data Centre Cooling Bill by 40%” — https://deepmind.google/blog/deepmind-ai-reduces-energy-used-for/
15. Google DeepMind — “Safety-first AI for autonomous data centre cooling and industrial control” — https://deepmind.google/blog/safety-first-ai-for-autonomous-data-centre-cooling-and-industrial-control/
16. GreenCode VC — “From Air to Intelligence: How Technology is Transforming Data Center Sustainability” — https://greencode.vc/insights/green-data-center-part2
17. DC&T Global — “Future of Data Centers in 2026: AI, Energy & Cooling Innovations” — https://www.dcntglobal.com/future-of-data-centers-in-2026-ai-energy-cooling-innovations/
18. European Commission, Science for Environment Policy — “AI data centre waste heat could be used for water purification and carbon capture”, Diaz-Marin & Berquist (2025/2026) çalışmasına dayanarak (30 Mart 2026) — https://environment.ec.europa.eu/news/ai-data-centre-waste-heat-could-be-used-water-purification-and-carbon-capture-2026-03-30_en
19. TechCrunch — “Nvidia wants to cut data center water use, but that’s not the same as fixing AI’s water problem” (22 Haziran 2026) — https://techcrunch.com/2026/06/22/nvidia-wants-to-cut-data-center-water-use-but-thats-not-the-same-as-fixing-ais-water-problem/
20. Environmental and Energy Study Institute (EESI) — “Data Centers and Water Consumption” — https://www.eesi.org/articles/view/data-centers-and-water-consumption

UEDAŞ Marmara Link Belgeseli

Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. (UEDAŞ) tarafından hazırlanan belgesel, Türkiye Elektrik Kurumu öncülüğünde yürütülen Marmara Link Projesi'nin yapım sürecini anlatıyor. Dönemin zorlu çalışma koşullarını, uluslararası mühendislik iş birliğini ve projeye katkı sunan isimlerin tanıklıklarını arşiv görüntüleriyle bir araya getiren belgesel, Türkiye'nin enerji altyapısına yön veren bu önemli çalışmanın hikayesini gelecek nesillere aktarıyor.

Belgesel için yürütülen çalışmalarda, Marmara Link Projesi'ne ait arşiv görüntüleri ve tarihi kayıtlar yapay zeka destekli iyileştirme teknolojileriyle yeniden işlendi. Dijital ortama aktarılan görüntülerin kalitesi artırılarak hem belgeselin görsel zenginliği güçlendirildi hem de Türkiye'nin enerji ve mühendislik tarihine ışık tutan bu önemli arşivlerin gelecek kuşaklara kalıcı bir kaynak olarak aktarılması hedeflendi.

"Marmara Link, Türk mühendisliğinin en önemli başarı hikayelerinden biri"

UEDAŞ Genel Müdürü Cihangir Gençoğlu, Marmara Link Projesi'nin yalnızca enerji altyapısına değil, Türkiye'nin mühendislik tarihine de damga vurduğunu belirterek şunları söyledi: "1988 yılında, bugünkü teknolojik imkanların çok uzağında gerçekleştirilen Marmara Link Projesi, Türk mühendislerinin bilgi birikimi, cesareti ve kararlılığıyla hayata geçirildi. Denizin altına döşenen bu hat, sadece adalara elektrik ulaştırmadı. Türkiye'nin büyük ve zorlu projeleri başarıyla gerçekleştirebileceğini de gösterdi. Biz de UEDAŞ olarak bu başarı hikâyesini gelecek nesillere aktarmayı ve enerji sektörünün hafızasını canlı tutmayı önemli bir sorumluluk olarak görüyoruz. Çünkü geçmişte atılan bu güçlü adımlar, bugün hayata geçirdiğimiz yatırımlara da ilham vermeye devam ediyor.

Türkiye Sınai Kalkınma Bankası (TSKB) ve Ziraat Yatırım’ın liderliğinde, Yatırım Finansman Menkul Değerler’in (YF) eş liderliğinde halka arz sürecini tamamlayan Beta Enerji, BETAE koduyla, Borsa İstanbul Yıldız Pazar’da işlem görmeye başladı. Yatırımcılardan yaklaşık 14 kat talep gören şirketin gong töreni; Borsa İstanbul A.Ş. Genel Müdürü Korkmaz Ergun, Beta Enerji Yönetim Kurulu Başkanı Sabit Dağsuyu, Beta Enerji Yönetim Kurulu Üyesi ve İcra Kurulu Başkanı Yusuf Cenk Dağsuyu, Beta Enerji Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdürü Hakkı Mert Dağsuyu, Beta Enerji Yönetim Kurulu Üyesi Ersen Sevdi, Beta Enerji CFO’su Serhat Yağcı, Beta Enerji Kurumsal İletişim Direktörü Bahar Dağsuyu Döner, TSKB Genel Müdür Yardımcısı Poyraz Koğacıoğlu, TSKB Proje Lideri Uğur Aydın Ünüvar, Ziraat Yatırım Genel Müdür Yardımcısı Tijen Kandemir, Yatırım Finansman Kurumsal Finansman Müdürü Eda Önder Öztürk ve çok sayıda davetlinin katılımıyla gerçekleşti.

Borsa İstanbul A.Ş. Genel Müdürü Korkmaz Ergun törende yaptığı konuşmasında “Beta Enerji’nin bugün işlem görmeye başlaması nedeniyle düzenlenen, bu güzel halka arz törenine, Borsamıza hoş geldiniz. Beta Enerji, sürekli olarak geliştirdiği ürün portföyü ile sanayi başta olmak üzere çeşitli sektörlere enerji çözümleri sunmaktadır. Bu başarılı işleriyle ve büyümesiyle ülkemizin en büyük bin sanayi şirketi arasına girmeyi başarmıştır. Beta Enerji, büyüme hedefine uygun bir şekilde yatırımlarını gerçekleştirmeye devam etmektedir. Bugün ise Borsamızda işlem görmeye başlayarak halka arzdan elde ettiği geliri, büyümesinin, yatırımlarının finansmanında kullanacak ve işletme sermayesini güçlendirecektir.

Bu önemli halka arzdan dolayı emeği geçen herkese; başta kıymetli şirketimizin değerli yöneticilerine, özverili aracı kurumlarımızın gayretli çalışanlarına çok teşekkür ediyorum. Beta Enerji’ye Borsamıza, Borsamız ailesine hoş geldiniz diyor, sermaye piyasalarına bu halka arzın hayırlı olmasını diliyorum” ifadelerini kullandı.

Halka arzın yaklaşık 50 yıllık emeğin, üretimin ve kararlılığın yeni bir aşamaya taşındığı önemli bir dönüm noktası olduğunu belirten Beta Enerji Yönetim Kurulu Üyesi ve İcra Kurulu Başkanı Yusuf Cenk Dağsuyu, "Bugün bizim için sadece bir gong töreni değil, aynı zamanda Beta Enerji'nin geleceğine yatırımcılarımızla birlikte yön vereceğimiz yeni bir dönemin başlangıcıdır. Halka arzımızı, şirketimizin uzun vadeli vizyonunun en önemli kilometre taşlarından biri olarak görüyoruz. Elde edeceğimiz kaynağı büyüme yatırımlarımızı desteklemek ve işletme sermayemizi güçlendirmek amacıyla değerlendireceğiz. Altı kıtada 80'den fazla ülkeye ihracat yapan bir şirket olarak, üretim gücümüzü, teknoloji kabiliyetimizi ve ihracat ağımızı daha da büyüterek küresel ölçekte çok daha güçlü bir oyuncu olmayı hedefliyoruz. Bugünden itibaren Beta Enerji'nin başarı hikayesi çok daha geniş bir yatırımcı kitlesiyle birlikte yazılacak. Bu süreçte yatırımcılarımızla açık, şeffaf ve sürdürülebilir bir iletişim anlayışını kararlılıkla sürdüreceğiz. Bizlere güvenen SPK ve Borsa İstanbul'un değerli yöneticileri, yatırımcılarımız, halka arz sürecinde emeği geçen lider aracı kurumlarımız TSKB ve Ziraat Yatırım başta olmak üzere süreçte yer alan tüm ekip ve çalışma arkadaşlarıma gönülden teşekkür ediyorum" dedi.

TSKB Proje Lideri Uğur Aydın Ünüvar ise gong töreninde yaptığı konuşmada şunları söyledi: “Küresel ekonomide sürdürülebilirliğin, enerji arz güvenliğinin ve teknolojik dönüşümün en kritik gündem maddeleri olduğu bir dönemden geçiyoruz. Beta Enerji, güçlü Ar-Ge yapısı, yüksek üretim kapasitesi ve vizyoner yönetimiyle sadece bugünün değil, yarının dünyasına da yön veren bir aktör konumundadır. Konsorsiyum Liderleri olarak, böylesine şeffaf, kurumsal ve büyüme potansiyeli yüksek bir şirketi sermaye piyasalarımıza kazandırıyor olmanın haklı gururunu yaşıyoruz. Türkiye Sınai Kalkınma Bankası, Ziraat Yatırım liderliği ve YF liderliğinde gerçekleşen halka arz, son dönemlerin talep toplama yöntemi ile yapılan en başarılı halka arzlarından biri oldu. Dağıtım yapılan yatırımcı sayısı 1.124.953 olarak gerçekleşti. Halka arzda, yurt içi bireysel yatırımcı tahsisatına 2,46 kat, yurt içi kurumsal yatırımcı tahsisatına 10,20 kat ve yüksek başvurulu bireysel yatırımcı tahsisatına ise 88,66 kat talep gelmiştir. Halka arz kapsamında 60.750.000 TL nominal değerli payların tamamı satılırken, halka arz büyüklüğü 2,43 milyar TL olarak gerçekleşti. Bugün Beta Enerji, Borsa İstanbul’da işlem görmeye başlayarak sermaye piyasalarındaki yolculuğuna güçlü bir adım atıyor. Bu başarılı halka arz sürecinin gerçekleştirilmesinde emeği bulunan başta SPK ve Borsa İstanbul’a, Ziraat Yatırım Genel Müdür Yardımcısı Tijen Kandemir ve ekibine, Yatırım Finansman ve tüm konsorsiyum üyelerine, süreç boyunca katkı sağlayan herkese ve tabii ki halka arza yoğun ilgi göstererek Beta Enerji’ye güven duyan tüm yatırımcılarımıza tüm içtenliğimizle teşekkür ediyoruz. Türkiye’nin teknoloji geliştiren, katma değer üreten ve sürdürülebilir büyümeyi hedefleyen şirketlerinin sermaye piyasaları aracılığıyla büyümesi büyük önem taşıyor. Beta Enerji’nin halka arzının da bu hedefe önemli katkılar sağlayacağına inanıyoruz. Beta Enerji ve Teknoloji A.Ş.‘nin Borsa İstanbul’daki yolculuğunun şirketimize, yatırımcılarımıza ve ülkemiz sermaye piyasalarına hayırlı olmasını diliyor, başarılarının artarak devam etmesini temenni ediyoruz.”

Sürdürülebilirliği stratejisinin merkezine koyarak, insan ve teknoloji odağıyla projeler üreterek Türkiye’nin enerji dönüşümüne öncülük eden Enerjisa Dağıtım Şirketleri’nin Toroslar EDAŞ ve Ayedaş ile birlikte elektrik dağıtımındaki 3 şirketinden biri olan Başkent EDAŞ (Başkent Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi) bünyesinde faaliyet gösteren Başkent EDAŞ Spor Kulübü, 2026 yılı olağan genel kurul toplantısını tamamladı.

Türk sporunu ileriye taşıyacak yapı taşı olan amatör futbola verdiği desteklerle öncü bir rol üstlenen Başkent EDAŞ Spor Kulübü’nün olağan genel kurul toplantısında yeni yönetim kurulu üyeleri ve kulüp başkanı seçildi. Enerjisa Enerji Sürdürülebilirlik ve Kurumsal Yetkinlikler Bölüm Başkanı Ebru Taşcıoğlu, kulüp tarihindeki ilk kadın başkan olurken, görevi SabancıDx CEO’su Mehmet Fırat’tan devraldı.

Sosyal sorumluluk anlayışıyla geleceğe katkı

Türkiye Futbol Federasyonu ve Ankara Amatör Spor Kulüpleri Federasyonu’na bağlı olan Başkent EDAŞ Spor Kulübü bünyesindeki 140’a yakın sporcu U-11’den U-18’e kadar 7 farklı yaş kategorisinde başarıdan başarıya koşuyor. 2025 yılında U-13, U-15, U-16 ve U-18 olmak üzere 4 farklı yaş grubunda şampiyon olan Başkent EDAŞ Spor Kulübü, Türkiye Şampiyonası’na katılarak önemli başarılar elde etti. 2025 yılında 87 maça çıkan Başkent EDAŞ Spor Kulübü, 78 galibiyet, 2 beraberlik ve 7 mağlubiyet ile seneyi tamamlarken, toplamda 310 kez rakip ağları havalandırdı.

Kurulduğu 1983 yılından beri Türk sporunu destekleyen Başkent EDAŞ Spor Kulübü, profesyonel liglere ve milli takımlara sporcu yetiştirmesinin yanı sıra, eğitime verdiği önemle de genç sporcuların hayatlarına olumlu katkılar sağlıyor.

Taşcıoğlu: “Sportif başarıyı, sosyal başarıyla perçinliyoruz”

Kulübün yeni dönemde büyük başarılar hedeflediğini kaydeden Başkent EDAŞ Spor Kulübü Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Taşcıoğlu: “Başkent EDAŞ Spor Kulübü’nün taşıdığı köklü mirası geleceğe taşırken, odağımıza yalnızca kupaları değil, gençlerimizin geleceğini de koyuyoruz. Sporcularımızın profesyonel liglerde ve milli takımlarda ülkemizi başarıyla temsil etmelerini sağlarken, aynı zamanda eğitimli, özgüvenli, sorumluluk sahibi ve topluma değer katan bireyler olarak yetiştirmelerine katkıda bulunmayı hedefliyoruz. Sportif başarıyı, sosyal başarıyla perçinliyoruz. Sporun birleştirici ve iyileştirici gücünden aldığımız ilhamla, geleceğin güçlü nesillerini yetiştirmek için var gücümüzle çalışmaya devam edeceğiz. Çünkü biliyoruz ki daha iyi bir gelecek ancak onu inşa edecek güçlü bireylerle mümkün.”

Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği (Elder) Yönetim Kurulu Başkanı Barış Erdeniz, Türkiye’de yeni elektrik çağına geçiş için dağıtım şebekelerinde önümüzdeki 10 yılda en az 50 milyar dolarlık yatırım ihtiyacı öngördüklerini bildirdi.

Erdeniz, İstanbul’da basın mensuplarıyla bir araya geldiği toplantıda, elektrik dağıtım sektörünün mevcut durumuna, yatırım önceliklerine ve enerji dönüşümünde şebekelerin üstleneceği role ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Elektrik talebindeki artış, yenilenebilir enerji kaynaklarının sisteme entegrasyonu, elektrikli araçlar, veri merkezleri, yapay zekâ uygulamaları, sanayide elektrifikasyon ve dijitalleşmenin dağıtım altyapısını stratejik bir yatırım alanı haline getirdiğini belirten Erdeniz, enerji dönüşümünün artık yalnızca üretim kapasitesiyle açıklanamayacağını ifade etti.

Erdeniz, “Enerji dönüşümünün başarısı yalnızca ne kadar yenilenebilir enerji kurduğumuzla değil, bu enerjiyi ne kadar güçlü, akıllı, esnek ve dayanıklı şebekelerle yönetebildiğimizle ölçülecek. Bu nedenle dağıtım şebekeleri enerji dönüşümünün omurgasıdır.” dedi.

Türkiye’nin elektrik talebi büyümeye devam edecek

Türkiye’nin elektrik tüketiminin son 12 yılda yaklaşık yüzde 50 artarak 240 teravatsaatten 361 teravatsaate ulaştığını aktaran Erdeniz, Ulusal Enerji Planı’na göre bu rakamın 2035 yılında 510 teravatsaat seviyesine çıkmasının beklendiğini söyledi.

Aynı dönemde kurulu gücün 122,5 gigavattan 227 gigavata yükselmesinin hedeflendiğini kaydeden Erdeniz, sisteme yaklaşık 104 gigavatlık yeni kapasite eklenmesinin öngörüldüğünü dile getirdi.

Bu büyümenin yalnızca üretim tarafında değil, dağıtım şebekelerinde de yeni bir yatırım ihtiyacı oluşturduğunu vurgulayan Erdeniz, “Elektrik tüketiminde, üretim kapasitesinde ve bağlantı taleplerinde yaşanacak artışın sağlıklı yönetilebilmesi için güçlü bir dağıtım altyapısına ihtiyacımız var. Yeni elektrik çağına geçiş döneminin gerektirdiği dağıtım mimarisini kurabilmek için önümüzdeki 10 yılda en az 50 milyar dolarlık yatırım ihtiyacı öngörüyoruz.” diye konuştu.

Beşinci tarife döneminde 20 milyar doların üzerinde yatırım

Elektrik dağıtım şirketlerinin Beşinci Uygulama Dönemi kapsamında önemli bir yatırım programına hazırlandığını ifade eden Erdeniz, 2026-2030 dönemine ilişkin yatırım tavanının 18,5 milyar dolar olarak belirlendiğini bildirdi. Erdeniz, yatırım niteliğindeki üçüncü seviye planlı bakım harcamalarıyla birlikte bu dönemde toplam yatırım beklentisinin 22 milyar dolar seviyesine ulaşacağını söyledi.

Erdeniz, “Bu rakam, bir önceki döneme göre yatırım önceliğinin daha da güçlendiğini gösteriyor. Önümüzdeki dönemde dağıtım şirketlerinin odağında güçlü altyapı, akıllı şebekeler, dijitalleşme, siber güvenlik, afet ve iklim risklerine dayanıklılık, yenilenebilir enerji entegrasyonu ve tüketiciye daha hızlı hizmet verecek teknolojik kabiliyetler olacak.” ifadelerini kullandı.

Özelleştirme sonrasında dağıtım sektörünün önemli bir dönüşüm yaşadığını belirten Erdeniz, sektörün son 12 yılda özelleştirme bedeli dahil Türkiye ekonomisine yaklaşık 33 milyar dolarlık katkı sağladığını söyledi.

Bu dönemde dağıtım şirketlerinin 20 milyar dolara yakın yatırım gerçekleştirdiğini, son beş yıldaki yatırım tutarının ise 12 milyar dolara ulaştığını aktaran Erdeniz, yatırımların sahadaki karşılığının net biçimde görüldüğünü kaydetti.

Abone sayısı 52 milyona ulaştı

Erdeniz, son 12 yılda abone sayısının 36 milyondan 52 milyona yükseldiğini belirterek, yaklaşık 16 milyon yeni abonenin bağlantısının yapılmasının ve bu abonelerin arz güvenliğinin sağlanmasının ciddi bir yatırım, planlama ve operasyon kabiliyeti gerektirdiğini söyledi.

Dağıtım altyapısındaki büyümeye ilişkin bilgi veren Erdeniz, hat uzunluğunun 1 milyon kilometreden 1,6 milyon kilometreye, trafo sayısının ise yaklaşık 350 binden 570 bin seviyesine çıktığını bildirdi.

Kayıp-kaçak oranlarında da önemli iyileşme sağlandığını ifade eden Erdeniz, “Kayıp-kaçak oranımızı yüzde 18,5 seviyelerinden yüzde 9’un altına indirdik. Bu iyileşmeyle Türkiye ekonomisine yıllık 1 milyar doların üzerinde katkı sağlanıyor.” dedi.

Türkiye’nin bugün yaklaşık 52 milyon tüketiciye hizmet veren dağıtım sistemiyle Avrupa’nın en büyük ikinci elektrik dağıtım altyapısına sahip olduğunu belirten Erdeniz, mevcut büyüme trendi sürdüğünde Türkiye’nin 2027 yılında Avrupa’nın en büyük elektrik dağıtım altyapısına sahip ülke konumuna ulaşabileceğini ifade etti.

Dağıtım 2.0: Akıllı, esnek ve dayanıklı şebeke

Dağıtım şebekelerinin artık yalnızca elektriği taşıyan pasif altyapılar olmadığını vurgulayan Erdeniz, elektrik sisteminin giderek daha dinamik, çok yönlü ve veri odaklı bir yapıya dönüştüğünü söyledi. Erdeniz sözlerini şöyle sürdürdü:

“Geçmişte şebekeler elektriğin tüketiciye ulaştırıldığı tek yönlü yapılar olarak görülüyordu. Bugün ise tüketici aynı zamanda üretici olabiliyor; çatısında elektrik üretebiliyor, aracını şarj edebiliyor, depolama sistemleriyle enerji yönetimine katılabiliyor. Bu yeni yapı, dağıtım şebekelerini enerji ve veriyi aynı anda yöneten akıllı platformlara dönüştürüyor. Biz bu dönüşümü Dağıtım 2.0 vizyonu olarak tanımlıyoruz.”

Elektrikli araçlar, ısı pompaları, veri merkezleri, yapay zekâ uygulamaları, sanayide elektrifikasyon ve yenilenebilir enerji entegrasyonunun şebekeler üzerinde yeni kapasite ve esneklik ihtiyacı oluşturduğunu belirten Erdeniz, finansmana erişim ve öngörülebilir regülasyonun yatırım sürecinde kritik başlıklar arasında yer aldığını dile getirdi.

Erdeniz, uzun vadeli ve sürdürülebilir yatırım ortamının dağıtım sektörünün dönüşüm kapasitesini güçlendireceğini belirterek, “Türkiye’nin enerji geleceği artık yalnızca üretimde değil, şebekelerde de yazılıyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Verimli tüketim için 24 derece çağrısı

Erdeniz, güçlü altyapı yatırımlarının yanı sıra verimli enerji tüketiminin de enerji sisteminin sürdürülebilirliği açısından önem taşıdığını belirterek, yaz aylarında artan soğutma kaynaklı elektrik talebine dikkati çekti.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı öncülüğünde, Elder koordinasyonunda başlatılan “#24DereceİleMümkün” kampanyasına değinen Erdeniz, “Klima kullanımında 24 derece, konfor ile tasarruf arasında güçlü bir denge noktası sunuyor. Dağıtım şirketlerimizle birlikte bu mesajı Türkiye’nin dört bir yanındaki tüketicilerimize ulaştıracağız.” dedi.

Erdeniz, kampanya kapsamında tüketicilere doğru klima kullanımı, düzenli bakım, kapı ve pencere kontrolü ile yüksek verimli cihaz tercihine yönelik sade ve uygulanabilir önerilerin paylaşılacağını kaydetti.

Doğu Anadolu Bölgesi’nde elektrik dağıtım hizmeti veren Fırat EDAŞ, enerji sektöründe dijital dönüşümü destekleyen EnergyMind projesi kapsamında yürütülen saha çalışmalarına ev sahipliği yaptı. Gerçekleştirilen ziyaret, projenin İP6 (Dağıtım Şirketlerinin Veri Analitiği ve Yapay Zekâ Olgunluk Seviyelerinin Belirlenmesi) iş paketi çerçevesinde hayata geçirildi.

Sektörde yapay zekâ kullanımı mercek altında

Ziyaret kapsamında, dağıtım şirketlerinin veri analitiği ve yapay zekâ kullanım düzeyleri kapsamlı şekilde ele alındı. Yapılan değerlendirmelerle sektör genelinde mevcut durumun ortaya konulması, şirketler arası karşılaştırmalı analizlerin yapılması ve gelişim alanlarının belirlenmesi hedeflendi. Çalışmalar sonucunda hazırlanacak raporların, sektör paydaşları ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu başta olmak üzere ilgili kurumlar için yol gösterici bir referans oluşturması planlandı.

Akademi ve özel sektör güçlerini birleştirdi

Proje kapsamında gerçekleştirilen ziyarete, Ankara Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Yusuf Kağan Kadıoğlu, Bosphorus AI Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Ezgi Avcı, Genel Müdür Mariye Umay Mirzaoğlu ve Yapay Zekâ Direktörü Dr. Suat Atan ile birlikte Fırat EDAŞ İş Geliştirme & ARGE Müdürü Müge Çakır katıldı. Ev sahibi olarak Fırat EDAŞ Müdürü Müjdat Çelik, Şirket Müdür Yardımcısı Zeki Sarıaydın ve ilgili birim yöneticileri toplantıda yer aldı.

“Veri odaklı karar alma süreçlerini güçlendiriyoruz”

Fırat EDAŞ Müdürü Müjdat Çelik, proje kapsamında yürütülen çalışmaların şirketin veri analitiği ve yapay zekâ alanındaki yetkinliklerini ileri taşıdığını belirterek, “Bu tür iş birlikleri sayesinde daha öngörülebilir, verimli ve sürdürülebilir operasyonel süreçler inşa ediyoruz. EnergyMind ile veri odaklı karar alma süreçlerimizi güçlendirirken, sektördeki dönüşüme de katkı sağlamayı hedefliyoruz” dedi.

Prof. Yusuf Kağan Kadıoğlu ise enerji sektöründe yapay zekâ uygulamalarının gelişiminde akademi-sanayi iş birliklerinin kritik rol oynadığını vurgulayarak, yürütülen saha çalışmalarının sektörün mevcut durumunu bilimsel verilerle analiz etmeye ve uygulanabilir çözüm önerileri geliştirmeye önemli katkı sunduğunu ifade etti.

Sektör için yol haritası oluşturulacak

Ziyaretler kapsamında elde edilecek bulgular doğrultusunda İP6 raporu, risk planı ve şirket bazlı olgunluk raporlarının hazırlanması planlanıyor. EnergyMind projesi ile enerji dağıtım sektöründe yapay zekâ ve veri analitiği kullanımının yaygınlaştırılması, süreçlerin daha etkin yönetilmesi ve sektöre bütüncül bir dönüşüm çerçevesi kazandırılması hedefleniyor. Proje çıktılarının, uzun vadede operasyonel verimliliğin artırılmasına, risklerin daha etkin yönetilmesine ve enerji sektöründe yapay zekâ yönetişiminin güçlendirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.

Yaz aylarında artan klima kullanımının elektrik tüketimi üzerindeki etkisine dikkati çekmek amacıyla “#24DereceİleMümkün” kampanyası hayata geçiriliyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı öncülüğünde, Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği (Elder) koordinasyonunda yürütülecek kampanyayla verimli kullanım alışkanlıklarının yaygınlaştırılması amaçlanıyor.

Kampanyayla, vatandaşların konfordan ödün vermeden klimalarını daha verimli kullanmaları, elektrik faturalarında tasarruf sağlamaları ve yaz döneminde artan elektrik talebinin daha dengeli yönetilmesine katkı sunulması hedefleniyor.

Kampanyanın ana mesajı, “24 derece ile ideal konfor, daha düşük fatura ve daha az karbon salımı mümkün” yaklaşımı üzerine kuruldu. Kampanya ile tüketicilere klima sıcaklık ayarının doğru yapılması, cihazların düzenli bakımının ihmal edilmemesi ve kapı ile pencerelerin kapalı tutulması konusunda bilgilendirme yapılacak.

Günün sıcak saatlerinde yaşam alanına giren güneş ışığını azaltacak basit önlemler ile yüksek verimli cihaz tercihinin önemi de kampanyanın öne çıkan başlıkları arasında yer alacak. 

Son yıllarda sıcaklıkların artması, konfor beklentilerinin değişmesi ve klima kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte yaz aylarında elektrik tüketiminde soğutma kaynaklı yük daha görünür hale geldi.

Sektör verilerine göre Türkiye’de split klima pazarı 2024’te 2,5 milyon ünite yurt içi satışa ulaştı. Bu yaygınlaşma, elektrik talebinde hissedilir artışa yol açarak elektrik dağıtım altyapısında yaz döneminde şebeke işletmesinin önemini daha da artırıyor. 

Elder koordinasyonunda yürütülecek çalışmada, elektrik dağıtım şirketlerinin saha tecrübesinden ve tüketiciyle doğrudan temas eden iletişim kanallarından da faydalanılacak. Kampanya kapsamında tüketicilere SMS, sosyal medya ve dijital kanallar üzerinden ulaşılacak. Görsel ve işitsel bilgilendirme içerikleriyle de mesajların geniş kitlelere aktarılması sağlanacak. Kampanya mesajları sade, anlaşılır ve uygulanabilir öneriler içerecek.

“Vatandaşlarımızı küçük ama etkili bir kullanım alışkanlığına davet ediyoruz”

Elder Genel Sekreteri Fakir Hüseyin Erdoğan, kampanyaya ilişkin değerlendirmede bulundu. Elektrik dağıtım şirketlerinin yalnızca enerjinin tüketiciye kesintisiz ulaştırılmasında değil, bilinçli tüketim kültürünün yaygınlaşmasında da sorumluluk üstlendiğini belirten Erdoğan, yaz aylarında klima kullanımının elektrik talebini artırdığına işaret etti. 

Klima kullanımının artık birçok bölgede günlük hayatın doğal parçası haline geldiğini söyleyen Erdoğan, sözlerine şöyle devam etti: “Burada temel mesele klimanın doğru ve verimli kullanılmasıdır. Çok düşük sıcaklık ayarları hem faturaları yükseltiyor hem de şebeke üzerindeki yükü artırıyor. Oysa 24 derece, konfor ile tasarruf arasında güçlü bir denge noktası sunuyor. Bu nedenle ‘#24DereceİleMümkün’ diyerek vatandaşlarımızı küçük ama etkili bir kullanım alışkanlığına davet ediyoruz.”

Erdoğan, klima sıcaklık ayarında yapılacak bilinçli tercihin yalnızca hane bütçesine değil, ülkenin enerji verimliliği hedeflerine de katkı sağlayacağını vurgulayarak şunları kaydetti: “Enerji verimliliği sadece sanayinin, kamu kurumlarının veya büyük işletmelerin konusu değildir. Evde, iş yerinde, okulda, otelde, mağazada ve hayatın her alanında alınacak basit önlemlerle önemli farklar oluşturabiliriz. Klimayı 24 dereceye ayarlamak, düzenli bakım yaptırmak, kullanılmayan alanları soğutmamak, kapı ve pencere kontrolüne dikkat etmek bu açıdan çok değerli adımlardır. Dağıtım şirketlerimizle birlikte bu mesajı Türkiye’nin dört bir yanındaki tüketicilerimize ulaştıracağız.”

Dağıtım şirketleri tüketici bilgilendirmesinde aktif rol alacak

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yönlendirmesinde yürütülecek çalışma, Türkiye genelinde 21 elektrik dağıtım şirketini temsil eden Elder tarafından koordine edilecek.

Elektrik dağıtım şirketlerinin çağrı merkezleri, kısa mesaj bilgilendirmeleri, internet siteleri, sosyal medya hesapları ve tüketici temas noktaları üzerinden vatandaşlara klima kullanımında verimlilik önerileri aktarılacak. Kampanyanın görsel iletişiminde “ideal konfor”, “düşük fatura”, “daha az karbon”, “her alanda enerjinizi verimli kullanın” ve “tasarrufun yolu doğru klima kullanımından geçer” mesajları öne çıkarılacak. Çalışmayla enerji tasarrufunun günlük yaşamda uygulanabilir bir davranışa dönüşmesi amaçlanıyor. Kampanya ayrıca yaz aylarında artan soğutma talebine yönelik farkındalığı güçlendirmeyi ve sürdürülebilir enerji tüketimi konusunda kalıcı kamuoyu bilinci oluşturmayı hedefliyor.

Yeni yazılım ile planlama, ihale, saha uygulama ve hakediş süreçleri tek bir platform üzerinden entegre şekilde yönetilebilecek. Mobil uygulama ve GPS destekli altyapı sayesinde sahadaki çalışmalar anlık olarak izlenebilecek, tüm imalatlar konum ve zaman bilgisiyle kayıt altına alınarak hem doğruluk hem de şeffaflık sağlanacak. Bu yapı operasyonel verimliliği artırırken kurumsal hafızayı da güçlendirecek.

Veri odaklı, denetlenebilir ve standart süreçler

Metraj, çizim ve hakediş süreçlerinde doğruluk ve standart sağlanırken, tüm saha faaliyetleri kayıt altına alınarak denetlenebilir bir yapı oluşturuluyor. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) entegrasyonu ile şebeke varlıkları sürekli güncel tutuluyor ve yatırım kararları veri temelli alınıyor. Yeni sistem, TEDAŞ ve regülasyon süreçlerine uyumu kolaylaştırarak raporlama kabiliyetini de artırıyor.

Tüketiciler için daha hızlı ve kaliteli hizmet

Dijital dönüşümün en önemli çıktılarından biri tüketicilere sunulan hizmet kalitesindeki artış olacak. Yeni bağlantı ve yatırım taleplerinin daha kısa sürede sonuçlanması, arıza ve kesinti sürelerinin azalması ve saha ekiplerinin daha hızlı yönlendirilmesi hedefleniyor. Süreçlerin daha izlenebilir hale gelmesi de önemli kazanımlar arasında yer alıyor.

“Dijitalleşme kurumsal önceliğimiz”

Aras Elektrik Genel Müdürü Fikret Akbaş, dijital dönüşüm yatırımlarına ilişkin yaptığı değerlendirmede şunları söyledi: “Şirket olarak dijitalleşmeye ve teknolojinin sunduğu imkanları en etkin şekilde kullanmaya büyük önem veriyoruz. Hayata geçirdiğimiz bu yeni nesil yazılım ile yatırım ve saha yönetim süreçlerimizi daha hızlı, şeffaf ve verimli hale getiriyoruz. Amacımız hem operasyonel gücümüzü artırmak hem de tüketicilerimize sunduğumuz hizmet kalitesini sürekli iyileştirmektir.”

Aras Elektrik, hayata geçirdiği bu dijital dönüşüm ile yalnızca bugünün ihtiyaçlarını değil, geleceğin enerji altyapısını da şekillendirmeyi hedefliyor. Şirket, teknoloji odaklı yaklaşımıyla daha güvenilir, sürdürülebilir ve yüksek hizmet kalitesine sahip bir elektrik dağıtım sistemi için çalışmalarını sürdürüyor.